Herstructurering op zijn Twents: geef bewoners een plaats in de cockpit

De Woonplaats verhuurt zo’n 17.000 woningen in Enschede en de oostelijke Achterhoek. Ongeveer evenveel gestapelde woningen als eengezinswoningen. Veel woningen die al ouder dan vijftig jaar zijn. Daarbij een ontspannen woningmarkt en daarmee veel uitdagingen. De ambities spatten van de website van De Woonplaats af. Bewoners echt centraal. Een perfecte balans tussen ecologische, economische en sociale belangen. Met daarnaast veel ruimte voor innovatie. Bestuurder van De Woonplaats is Frans Kooiker. Hij leidt Sandra Berenst van Atriensis rond in een compleet vernieuwde wijk van De Woonplaats. Volgen de daden de mooie woorden van de website?

Frans Kooiker, bestuurder van De Woonplaats, staat erop om het gesprek in een herstructureringswijk van De Woonplaats in Enschede te beginnen. Druk gesticulerend en vol trots wijst hij Sandra Berenst, teammanager bij Atriensis, op allerlei oplossingen in het compleet vernieuwde woongebied links van de ontsluitingsweg waar de wandeling begint. Maar rechts van de weg is de oorspronkelijke naoorlogse wijk nog volledig intact. De bouwblokken staan strak in het gelid van een stempelpatroon. Veel eenvormigheid, kleine woningen en een versleten uitstraling. Het contrast met het vernieuwde gebied kan niet groter zijn. Is de voorbereiding hiervoor al gestart? Kooiker lacht: ‘Die vraag krijg ik vaker. Maar dat deel van de wijk is niet van De Woonplaats, maar van een collega-corporatie die er mee aan de slag zal gaan.’

Sandra Berenst heeft haar eigen observaties. ‘Naoorlogse wijken hebben van oorsprong veel kwaliteit. Fraai openbaar groen, dicht bij het stadscentrum en met prima voorzieningen. Dat zie je ook hier in het gehandhaafde deel. Maar je ziet wel dat het slijt. Kleine en hokkerige woningen. De oorspronkelijke gedachte van een gemengde bevolkingsopbouw is mooi,maar verleden tijd. Dat lees je wel af aan de armetierige uitstraling.’ We slaan linksaf en wandelen het nieuwbouwgebied van De Woonplaats binnen. Berenst wijst naar voordeuren. ‘Zowel blokken met huurwoningen als koopwoningen. De Woonplaats heeft duidelijk op diversiteit ingezet. Overduidelijk geen rigide beeldkwaliteitsplan. Geen blok is hetzelfde.’

‘Dan is onze opzet geslaagd’, aldus Frans Kooiker. Kooiker wijst intussen op bijzonderheden in het nieuwbouwgebied. Van plaatsing van kozijnen in de gevel, tuinafscheidingen en speelplekken tot aan positionering van parkeerplaatsen. ‘Dat is allemaal ingebracht door bewoners. Niet voor niets ben ik het meest trots op de bewonersparticipatie. Te vaak maken corporaties plannen, overtuigen minstens 70% van de bewoners, waarna iedereen mee moet doen. Zowel de gemeente vanuit de verantwoordelijkheid van het openbare gebied als wij voor de woningen, gaven het complete programma van eisen uit handen. Niet alleen aan de oorspronkelijke bewoners, maar ook aan woningzoekenden en omwonenden van de wijk. Bewoners kozen hierna zelf de bedrijven die het beste hun wensen in concrete plannen vertaalden.’

Corporaties krijgen allerlei doelstellingen voor de korte termijn. En dat staat bijna altijd op gespannen voet met uitgekiend beleid dat zorgt voor energieneutraliteit op langere termijn.’

Frans Kooiker, bestuurder bij De Woonplaats

Met de hybride auto van Kooiker wordt naar het kantoor van De Woonplaats gereden. Is daaruit op te maken dat Kooiker in zijn privéleven duurzaamheid hoog in het vaandel heeft? ‘Niets meer dan anderen. Wel denk ik goed na over grondstoffen. Ik scheid afval, ik koop niets wat ik niet echt nodig heb. Spullen die ik niet meer nodig heb, probeer ik altijd te herbestemmen.’ Sandra Berenst zoekt parallellen: ‘Maar als je dan zo’n groot gebied sloopt, Frans, dan gaat het om heel veel sloopafval. Wat doet De Woonplaats daaraan?’ Kooiker reageert schuldbewust: ‘Sloopmaterialen hebben we maar deels hergebruikt. Natuurlijk kan dat veel beter. Op het gebied van grondstoffen en hergebruik valt nog veel te leren. Aan de andere kant werken wij nu aan een concrete pilot van vijf woningen die we helemaal circulair bouwen. Een samenwerking met Twentse partijen zodat het leereffect optimaal is.’

Waar elders samenwerking tussen corporaties vaak lastig ontstaat, lijken Twentenaren daar weinig last van de hebben. Sandra Berenst bevestigt: ‘Ik ervaar die samenwerking in Twente als uniek. Niet alleen corporaties onderling, maar ook gemeenten, bedrijfsleven en onderwijs. Samen leren in de praktijk. Vaak met lef. En dat brengt veel vernieuwing.’ Frans Kooiker denkt dat die grondhouding veel met de Twentse cultuur te maken heeft. ‘Doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg. Twentenaren doen het eerst en zeggen daarna pas dat ze het gedaan hebben. Borstklopperij past daar niet bij. Vanuit die bescheidenheid is het niet bedreigend om intensief samen te werken of zelfs om af en toe op je bek je gaan.’

Twente energieneutraal in 2050. Zijn de condities op orde? Frans Kooiker signaleert een groot dilemma. ‘De waan van de dag regeert. Ook op duurzaamheidsgebied. Corporaties krijgen allerlei doelstellingen voor de korte termijn. En dat staat bijna altijd op gespannen voet met uitgekiend beleid dat zorgt voor energieneutraliteit op langere termijn. Wij hebben alleen baat bij een stabiele omgeving waar oprecht vertrouwen is dat wij dit varkentje als vastgoedspecialisten heus wel zelf kunnen wassen. Laat het ons bewijzen en je zult zien dat allerlei anderen zich hieraan optrekken. Denk bijvoorbeeld aan commerciële verhuurders en particulieren.’ Sandra Berenst vat treffend samen: ‘Gun de sector haar eigen vliegwiel.’

‘Ik ervaar die samenwerking in Twente als uniek. Niet alleen corporaties onderling, maar ook gemeenten, bedrijfsleven en onderwijs. Samen leren in de praktijk. Vaak met lef. En dat brengt veel vernieuwing.’

Sandra Berenst, teammanager bij Atriensis