Het Regioplatform Woningcorporaties Utrecht (RWU) is hét samenwerkingsverband van zestien woningcorporaties in de regio Utrecht. Samen verhuren deze corporaties bijna 120.000 woningen, zo’n 30% van alle woningen in het gebied. Het RWU is opgericht in 1993 met als doel om kennis en informatie uit te wisselen. Niet ongebruikelijk in de corporatiesector. Bij de start is gekeken waar echte meerwaarde in samenwerking schuilt. Niet in ketensamenwerking en betaalbaarheid. Die zijn bij de deelnemende corporaties op orde. Maar wel in nieuwbouw en duurzaamheid. Directeur Remco de Maaijer maakt in een gesprek met Simone Timmermans van Atriensis de balans op.
‘Mijn studie Assyriologie’. Het even onverwachte als intrigerende antwoord van Remco de Maaijer van het RWU op de vraag waar de basis voor zijn interesse in duurzaamheid ligt. De Maaijer: ‘Assyriologie bestudeert de oudste beschavingen, ontstaan zo’n tienduizend jaar voor Christus in het gebied van het huidige Egypte, Turkije, Syrië, Irak en Iran. In die tijd ontstond het spijkerschrift. Geschreven op harde materialen. Daardoor is veel informatie over het dagelijks leven in Assyrië en de andere rijken bewaard gebleven. Zoals over de opbouw van deze eerste samenlevingen, specialisatie in werkzaamheden en verbinding tussen stad en platteland. Circulariteit speelde toen al een grote rol. Enerzijds om een duurzame samenleving op te bouwen. Maar anderzijds ook heel praktisch door een groot tekort aan grondstoffen in de regio. Alles werd opnieuw gebruikt.’
Het lezen van de oude geschriften inspireert De Maaijer: ‘De mens heeft eigenlijk altijd circulair geleefd. Wij zijn wezens van uitersten en leren door ervaring. Pas als we de consequenties voelen, dan passen we ons aan. Het aantal mensen nam de afgelopen honderd jaar enorm toe. Daar zagen we lang geen probleem in, we waren gericht op vooruitgang. Maar nu ondervinden we de nadelen. Het gaat ten koste van andere landen, mensen en natuur.’ De positief ingestelde De Maaijer ziet een langzame kentering die hoop biedt op meer. Simone Timmermans van Atriensis herkent dat: ‘Tijdens mijn afstuderen was duurzaamheid nog veel minder vanzelfsprekend. Maar ik wilde iets bijdragen, meer doen dan geld verdienen.’ Naast haar werk ging Timmermans in haar vrije tijd aan de slag met duurzaamheid bij politieke partijen en milieuorganisaties.
En daar komen de ervaringen van De Maaijer en Timmermans bij elkaar. ‘Ecologische duurzaamheid kan niet zonder sociale duurzaamheid. Bij woningcorporaties komen die twee werelden samen. Een duurzame en energiezuinige woning is niet genoeg. Het gedrag van mensen moet mee veranderen’, aldus Timmermans. Veel isolatie, ingewikkelde installaties, kierdichting. Veel huurders kennen en begrijpen dat niet. En verliezen daardoor hun vertrouwen. In het verleden waren corporaties terughoudend in voorlichten en informeren van huurders over energiezuinig wonen. De Maaijer: ‘Men vond dat paternalistisch, een taboe. Maar het is echt nodig om verduurzaming te laten slagen.’
Terug naar het RWU. Waarom is duurzaamheid zo belangrijk bij de samenwerking? De Maaijer: ‘Bij de oprichting in 1993 is gekeken naar relevante en belangrijke onderwerpen voor samenwerking en dat wordt om de zoveel tijd opnieuw gedaan. Om verbinding te creëren en van elkaar te leren. Duurzaamheid bleek iets meer dan vijf jaar geleden voor de Utrechtse corporaties een grote uitdaging. Slechts enkelen waren er al heel intensief mee bezig.’ Duurzaamheid bij het RWU bestaat uit vijf pijlers: opwekking, opslaan, besparen, klimaatadaptatie en circulariteit. Het thema bleek al snel een succes. De Maaijer: ‘Duurzaamheid is een onderwerp waar corporaties zelf relatief veel invloed op hebben. Isoleren kan altijd. Dit in tegenstelling tot nieuwbouw, waar corporaties erg afhankelijk zijn van politiek.’
Welke successen heeft de samenwerking binnen het RWU inmiddels opgeleverd? De Maaijer: ‘Dat is een mooi rijtje. Samen zonnepanelen inkopen. De Utrechtse Renovatieversneller: een variantenstudie in één dag. Een procesinnovatie die in één dag geautomatiseerd toewerkt naar drie renovatiescenario’s voor een complex. Onderhoudspartijen en corporaties zijn daarin nog dichter bij elkaar gekomen, echte ketenpartners. En tenslotte natuurlijk de CO2-monitor van Atriensis. Die brengt het werkelijke energieverbruik en de CO2-uitstoot van de woningen in beeld. Dat werkt enorm op het bewustzijn van mensen. In de bestuurskamer en bij huurders. Het motiveert om echt met energiebesparing aan de slag te gaan.’
Ter afsluiting een blik op de toekomst. Hoe gaat het over tien jaar met verduurzaming? De Maaijer en Timmermans zijn het eens. Sociale verduurzaming breekt door. Mensen zoeken verbinding, vergrijzing vergroot eenzaamheid en de tekorten op de arbeidsmarkt vragen om een nieuwe blik op zorgen voor elkaar. Mensen gaan elkaar opzoeken. In bibliotheken, gezamenlijke ruimtes in woningen of buiten. Daardoor ontstaat verschuiving en vermindering van individueel naar collectief energieverbruik. Daar komen sociale en ecologische duurzaamheid weer bij elkaar.
Als directeur van Atriensis wijken heeft Maria Scholten zichzelf in korte tijd wegwijs gemaakt in de wereld van de warmtetransitie. Processen in de warmtetransitie kennen vele belanghouders, zijn complex en vaak zijn er in één wijk meerdere woningcorporaties actief. Maria vindt het belangrijk om woningcorporaties onderling te verbinden en te zorgen voor gezamenlijke standpunten, zodat zij samen sterk staan. Hiervoor zijn onderling vertrouwen en het gezamenlijk opbouwen en delen van kennis een belangrijke basis. Vervolgens is ook het verbinden van de woningcorporaties met de overige belanghouders zoals gemeenten, netbeheerders en warmtebedrijven essentieel. Maria draagt haar praktijkervaring, kennis en enthousiasme over de warmtetransitie met veel plezier, energie en een frisse blik over.
Maria Scholten: ‘Het realiseren van betaalbare en comfortabele aardgasvrije woningen voor woningcorporaties en huurders is een prachtige uitdaging om aan te werken. Voldoende kennis bij de verschillende stakeholders is hiervoor een belangrijke basis. Daarom vind ik het heel belangrijk om mijn kennis in dit domein op een inspirerende manier te delen.’
Met een achtergrond als architect zoekt Dave van der Helm, in zijn rol als directeur van Atriensis data, altijd op creatieve wijze naar oplossingen voor verschillende vraagstukken in de sociale woningbouw. Met zijn brede ervaring op het gebied van energielabels en aanverwante aspecten rondom energieprestatie begrijpt Dave de uitdagingen én kansen voor woningcorporaties op dit vlak als geen ander. Hij heeft het energielabel zien transformeren van verplichting naar versneller van innovatie en verduurzaming. Dave is een groot voorstander van samenwerking om gezamenlijk tot slimmere oplossingen te komen. Juist op het gebied van vastgoeddata waar de basis ligt voor verduurzaming. De laatste jaren richt Dave zich in het bijzonder op de digitalisering van vastgoeddata en deelt graag zijn inzichten en ervaringen op dit gebied.
‘De sociale huursector is van onschatbare waarde voor onze samenleving. Maatschappelijke impact en verduurzaming komen hier samen. Ik vind het belangrijk om mijn kennis over energielabels, vastgoeddata en digitalisering actief te delen, zodat we met elkaar tot betere en slimmere oplossingen komen. Door inzichten uit de praktijk te koppelen aan data kunnen we als sector echt versnellen – en daar graag ik graag mijn steentje aan bij.’
Met passie voor volkshuisvesting, energieprestatie en energietransitie werkt Arjan van Helvoort al meer dan een decennium bij Atriensis aan comfortabele, kwalitatieve en betaalbare huurwoningen. Als partner van woningcorporaties, met ketenpartners, voor huurders. Met een integrale visie op duurzaamheid en oog voor alle verschillende belangen. Ambitie, praktische uitvoerbaarheid en betaalbaarheid staan voorop in zijn projecten. Resultaatgericht en pragmatisch. De expertise van Arjan ligt in het verbinden van technische kennis met strategische inzichten, waardoor complexe projecten soepel en succesvol worden uitgevoerd.
Arjan van Helvoort: ‘De opgave is immens en wordt steeds complexer. De uitdaging is vraagstukken en oplossingen eenvoudig te houden. Werken aan en vanuit een gezamenlijk belang en doel. Het welzijn van de huurder voorop. Atriensis helpt opdrachtgevers in het maken van de juiste afwegingen en verbindt ze met partijen uit ons netwerk als dat nodig is. Hierin deel ik graag mijn kennis en expertise. Samen kunnen we de energietransitie versnellen en een duurzame toekomst creëren.'
Al bijna dertig jaar werkt Hella Maessen met passie aan duurzaam en gezond wonen binnen de sociale huursector. Door haar grote betrokkenheid en haar actuele kennis van ontwikkelingen in de sector helpt zij corporaties om goed voorbereid te zijn op de warmtetransitie en andere verduurzamingsopgaven. De warmtetransitie is een enorme uitdaging voor corporaties. Die uitdaging aangaan vraagt om kennis bij corporaties en alle ketenpartners. Met haar kritische blik, heldere uitleg en enthousiasme draagt Hella haar kennis graag over.
Hella Maessen: ‘In Nederland hebben we een mooie sociale huursector. Daar moeten we trots en zuinig op zijn. Ik werk daar graag aan mee. Door actuele kennis te delen en duidelijk over te brengen, kunnen we echte stappen zetten in de verduurzaming. Samen zorgen we dat ook in de toekomst iedereen betaalbaar en goed kan wonen.’
Dyon Noy is al ruim veertig jaar actief binnen de sociale huursector. Als oprichter van Atriensis en met zijn jarenlange ervaring in de sector kent hij de wereld van woningcorporaties als geen ander. Zelf is hij groot voorstander van het delen van kennis om daar samen van te leren. De laatste jaren houdt Dyon zich vooral bezig met advisering over het aardgasvrij maken van hele wijken en buurten. De kennis en praktijkervaringen die hij hierbij heeft opgedaan, brengt hij graag met passie en enthousiasme over.
Dyon Noy: ‘Werken in de sociale huursector is en blijft het mooiste wat er is. Comfortabele en betaalbare woningen realiseren voor huurders. Echter, lopen woningcorporaties en ketenpartners tegen ontzettend veel uitdagingen aan. Vanuit Atriensis delen wij graag onze kennis en expertise om die uitdagingen aan te gaan en te werken aan oplossingen.’
Tijdens de inspirerende en interactieve kennisbijeenkomst op donderdag 28 maart 2024 van 15.00 tot 17.00 uur staat de enorme uitdaging op financieel vlak centraal. Hierbij komen verschillende invalshoeken aan bod. Zo belicht Reynt Sluis, coördinerend specialistisch adviseur, het perspectief van de Autoriteit woningcorporaties: de toezichthouder van de sector. Diana de Koning, MT-lid bij het WSW, gaat op de uitdagingen van de sector in vanuit het perspectief van de ‘borger’ van de corporatiefinanciering. Victor Burger, partner bij sectorspecialist Finance Ideas, deelt zijn uitgesproken opvattingen over de opgaven van corporaties versus de financiële polsstok. Alle inleiders gaan afzonderlijk, met elkaar en ook met de deelnemers op een drietal vragen in:
Hoe zorg je voor een duurzaam prestatiemodel voor de verduurzamingsopgave? Kosten zijn fors gestegen, veel verduurzamingsmaatregelen leiden tot extra exploitatielasten en er zijn praktisch geen mogelijkheden voor extra inkomsten
Hoe zorg je voor flexibiliteit tussen de verschillende Nationale Prestatieafspraken onderling? Prognoses komen blijkens de Staat van de corporatiesector 2023 te vaak niet uit. Tegenvallers bij sommige opgaven die tot versnelling leiden bij andere opgaven
Hoe zorg je voor optimale lokale samenwerking rondom de verduurzamingsopgave? Hoe kan lokale samenwerking tot meer resultaat rondom de verduurzamingsopgave leiden? De betekenis van de IBW en de lokale prestatieafspraken
n.t.b.
