Groningen voorbij en dan nog een half uur rijden. Langs sloten en door oud cultuurlandschap richting Appingedam. Een sfeervol middeleeuws handelsstadje met een roerige geschiedenis. De laatste jaren letterlijk. De grond schudt. Gaswinning in een zandsteenlaag op drie kilometer diepte zorgt voor inklinking en spanningsverschil in de bodem met aardbevingen als gevolg. Ontwrichtend voor de hele gemeenschap. Woongroep Marenland krijgt dagelijks te maken met onzekerheid, angst en boosheid bij de huurders. Alle 2.500 woningen van Woongroep Marenland liggen in de kern van het aardbevingsgebied. Verrassend is de positieve insteek. Van de nood een deugd maken en er samen sterker uit komen.
In 1986 de eerste aardbeving vlakbij Assen. Sindsdien met enige regelmaat een zware beving. Gebouwen raakten ernstig beschadigd. De ernst dringt maar langzaam in de rest van Nederland door. Enkele jaren terug is een voorzichtige eerste stap naar herstel gemaakt, maar wel met vallen en opstaan. Veel vertraging en politiek geharrewar. Inmiddels is de gaskraan grotendeels dichtgedraaid, maar de aardbevingen blijven tergkomen. De meeste woningen zijn nog niet versterkt. Bewoners voelen zich onveilig, hebben last van stress en verliezen hun vertrouwen in de overheid. Een pittige uitdaging voor Woongroep Marenland. Het hele woningbezit ligt in het aardbevingsgebied.
Naast de aardbevingen zijn ook krimp, vergrijzing, verduurzaming en het imago van sommige buurten uitdagingen voor Woongroep Marenland. Leefbaarheid staat onder druk en voorzieningen verdwijnen. ‘In combinatie met de aardbevingsproblematiek een enorme uitdaging’, aldus Gerke Brouwer. ‘De vergoedingen voor de aardbevingsschade en budgetten voor het versterken geven ons de mogelijkheid woningen, wijken en dorpen integraal te verbeteren. Gezamenlijk met onze huurders, lokale gemeenschappen, andere corporaties en gemeenten in ons werkgebied grijpen we die kans. Bijvoorbeeld door in kleinere kernen langs randen te slopen en lege plekken op te vullen met levensloopbestendige nieuwbouw. Door ook de stedenbouwkundige opzet aan te passen creëren we mooie uitzichten op het buitengebied. Je moet het gewoon doen. Samen met alle bewoners. Natuurlijk kom je onderweg problemen tegen. Maar ook die los je met elkaar op.’
Goed voorbeeld is de aanpak van de wijk Opwierde-Zuid in Appingedam. De 233 woningen zijn zo onveilig dat sloop en nieuwbouw de beste optie is. Extra complicatie is de gemengde eigendomsstructuur. Woongroep Marenland bezit 164 woningen in deze wijk. Particulieren de overige 69. Gerke Brouwer: ‘Als corporatie hebben we veel ervaring met herstructurering. Daarom hebben we in samenwerking met de overheid het initiatief genomen. Gezamenlijk met alle particuliere eigenaren en huurders verkenden we de mogelijkheden. Excursies, werksessies en ontwerpateliers.’ Drie aannemers mochten een plan presenteren. ‘Na enkele weken vroegen we de bewoners wat ze ervan vonden. Welk plan had hun voorkeur? Tot onze verrassing koos ruim negentig procent voor hetzelfde plan!’
Inmiddels zijn de wegen van huurders en eigenaren gescheiden. Woongroep Marenland sloot een contract met de aannemer. Gerke Brouwer: ‘Nieuwbouw gaat voor de sloop uit. We streven ernaar dat mensen in één keer naar hun nieuwe huis kunnen. Zo weinig mogelijk wisselwoningen. We bouwen ook andere woningen terug. Bijvoorbeeld meer levensloopbestendig.’ In totaal worden 49 huurwoningen buiten de wijk herbouwd. Sommige bewoners kiezen bewust voor deze nieuwe plek. Rick Kampschöer haakt hier op in: ‘Het parallel bouwen van deze 49 woningen is een goed idee. Ik zie bij veel huurders namelijk angst om maandenlang te wonen in een bouwput. Door te starten met nieuwbouw en achteraf pas te slopen, ondervang je deze zorgen.’ In de wijk zelf is door deze herstructurering meer ruimte voor groen, vijvers en parkeerplaatsen. De Nationaal Coördinator Groningen regelt de contracten tussen eigenaren en aannemer. Ook dat is nu bijna gereed.
De nieuwe huurwoningen in Opwierde-Zuid zijn natuurlijk allemaal gasloos. En bewoners krijgen veel keus. Uitgangspunt is dat hun nieuwe woning minimaal hetzelfde uitrustingsniveau krijgt als hun huidige woning. Soms is er onverwachte ergernis. Gerke Brouwer: ‘Dan vinden bewoners het niet eerlijk dat huurders die minder netjes zijn op hun huis ook een gloednieuwe woning krijgen. Maar dat hoort erbij.’ Iedere woning anders leidt tot veel communicatie en regelwerk. Dat, plus het aardbevingsbestendig bouwen maakt de woningen een stuk duurder dan reguliere nieuwbouw. De NAM betaalt in principe alle versterkingskosten. Alleen extra kosten voor verduurzaming en herstructurering van de wijk komen voor rekening van Woongroep Marenland.
Een prachtig project. Met persoonlijke betekenis voor Gerke Brouwer: ‘In dit werk kan ik echt wat betekenen voor mensen. We staan dicht bij de mensen en proberen het samen beter te maken. Ondanks al mijn ervaring in de volkshuisvesting ervaar ik dit als een ongekend grote uitdaging. Ik leer veel en spreek allerlei mensen. Koning Willem-Alexander kwam langs en we zitten regelmatig om de tafel met ministers. Samen met de gemeenten en provincie willen we echt iets betekenen voor de regio.’ Rick Kampschöer beaamt dit: ‘Als ik hier aan het werk ben, voel ik de emoties van de mensen. Confronterend. Waarom een energielabel als je huis toch gesloopt moet worden? En het is goed om te zien hoe hard er gewerkt wordt om hen weer een veilig thuis te geven. Fijn dat wij daar ons steentje aan bij kunnen dragen.’
Als directeur van Atriensis wijken heeft Maria Scholten zichzelf in korte tijd wegwijs gemaakt in de wereld van de warmtetransitie. Processen in de warmtetransitie kennen vele belanghouders, zijn complex en vaak zijn er in één wijk meerdere woningcorporaties actief. Maria vindt het belangrijk om woningcorporaties onderling te verbinden en te zorgen voor gezamenlijke standpunten, zodat zij samen sterk staan. Hiervoor zijn onderling vertrouwen en het gezamenlijk opbouwen en delen van kennis een belangrijke basis. Vervolgens is ook het verbinden van de woningcorporaties met de overige belanghouders zoals gemeenten, netbeheerders en warmtebedrijven essentieel. Maria draagt haar praktijkervaring, kennis en enthousiasme over de warmtetransitie met veel plezier, energie en een frisse blik over.
Maria Scholten: ‘Het realiseren van betaalbare en comfortabele aardgasvrije woningen voor woningcorporaties en huurders is een prachtige uitdaging om aan te werken. Voldoende kennis bij de verschillende stakeholders is hiervoor een belangrijke basis. Daarom vind ik het heel belangrijk om mijn kennis in dit domein op een inspirerende manier te delen.’
Met een achtergrond als architect zoekt Dave van der Helm, in zijn rol als directeur van Atriensis data, altijd op creatieve wijze naar oplossingen voor verschillende vraagstukken in de sociale woningbouw. Met zijn brede ervaring op het gebied van energielabels en aanverwante aspecten rondom energieprestatie begrijpt Dave de uitdagingen én kansen voor woningcorporaties op dit vlak als geen ander. Hij heeft het energielabel zien transformeren van verplichting naar versneller van innovatie en verduurzaming. Dave is een groot voorstander van samenwerking om gezamenlijk tot slimmere oplossingen te komen. Juist op het gebied van vastgoeddata waar de basis ligt voor verduurzaming. De laatste jaren richt Dave zich in het bijzonder op de digitalisering van vastgoeddata en deelt graag zijn inzichten en ervaringen op dit gebied.
‘De sociale huursector is van onschatbare waarde voor onze samenleving. Maatschappelijke impact en verduurzaming komen hier samen. Ik vind het belangrijk om mijn kennis over energielabels, vastgoeddata en digitalisering actief te delen, zodat we met elkaar tot betere en slimmere oplossingen komen. Door inzichten uit de praktijk te koppelen aan data kunnen we als sector echt versnellen – en daar graag ik graag mijn steentje aan bij.’
Met passie voor volkshuisvesting, energieprestatie en energietransitie werkt Arjan van Helvoort al meer dan een decennium bij Atriensis aan comfortabele, kwalitatieve en betaalbare huurwoningen. Als partner van woningcorporaties, met ketenpartners, voor huurders. Met een integrale visie op duurzaamheid en oog voor alle verschillende belangen. Ambitie, praktische uitvoerbaarheid en betaalbaarheid staan voorop in zijn projecten. Resultaatgericht en pragmatisch. De expertise van Arjan ligt in het verbinden van technische kennis met strategische inzichten, waardoor complexe projecten soepel en succesvol worden uitgevoerd.
Arjan van Helvoort: ‘De opgave is immens en wordt steeds complexer. De uitdaging is vraagstukken en oplossingen eenvoudig te houden. Werken aan en vanuit een gezamenlijk belang en doel. Het welzijn van de huurder voorop. Atriensis helpt opdrachtgevers in het maken van de juiste afwegingen en verbindt ze met partijen uit ons netwerk als dat nodig is. Hierin deel ik graag mijn kennis en expertise. Samen kunnen we de energietransitie versnellen en een duurzame toekomst creëren.'
Al bijna dertig jaar werkt Hella Maessen met passie aan duurzaam en gezond wonen binnen de sociale huursector. Door haar grote betrokkenheid en haar actuele kennis van ontwikkelingen in de sector helpt zij corporaties om goed voorbereid te zijn op de warmtetransitie en andere verduurzamingsopgaven. De warmtetransitie is een enorme uitdaging voor corporaties. Die uitdaging aangaan vraagt om kennis bij corporaties en alle ketenpartners. Met haar kritische blik, heldere uitleg en enthousiasme draagt Hella haar kennis graag over.
Hella Maessen: ‘In Nederland hebben we een mooie sociale huursector. Daar moeten we trots en zuinig op zijn. Ik werk daar graag aan mee. Door actuele kennis te delen en duidelijk over te brengen, kunnen we echte stappen zetten in de verduurzaming. Samen zorgen we dat ook in de toekomst iedereen betaalbaar en goed kan wonen.’
Dyon Noy is al ruim veertig jaar actief binnen de sociale huursector. Als oprichter van Atriensis en met zijn jarenlange ervaring in de sector kent hij de wereld van woningcorporaties als geen ander. Zelf is hij groot voorstander van het delen van kennis om daar samen van te leren. De laatste jaren houdt Dyon zich vooral bezig met advisering over het aardgasvrij maken van hele wijken en buurten. De kennis en praktijkervaringen die hij hierbij heeft opgedaan, brengt hij graag met passie en enthousiasme over.
Dyon Noy: ‘Werken in de sociale huursector is en blijft het mooiste wat er is. Comfortabele en betaalbare woningen realiseren voor huurders. Echter, lopen woningcorporaties en ketenpartners tegen ontzettend veel uitdagingen aan. Vanuit Atriensis delen wij graag onze kennis en expertise om die uitdagingen aan te gaan en te werken aan oplossingen.’
Tijdens de inspirerende en interactieve kennisbijeenkomst op donderdag 28 maart 2024 van 15.00 tot 17.00 uur staat de enorme uitdaging op financieel vlak centraal. Hierbij komen verschillende invalshoeken aan bod. Zo belicht Reynt Sluis, coördinerend specialistisch adviseur, het perspectief van de Autoriteit woningcorporaties: de toezichthouder van de sector. Diana de Koning, MT-lid bij het WSW, gaat op de uitdagingen van de sector in vanuit het perspectief van de ‘borger’ van de corporatiefinanciering. Victor Burger, partner bij sectorspecialist Finance Ideas, deelt zijn uitgesproken opvattingen over de opgaven van corporaties versus de financiële polsstok. Alle inleiders gaan afzonderlijk, met elkaar en ook met de deelnemers op een drietal vragen in:
Hoe zorg je voor een duurzaam prestatiemodel voor de verduurzamingsopgave? Kosten zijn fors gestegen, veel verduurzamingsmaatregelen leiden tot extra exploitatielasten en er zijn praktisch geen mogelijkheden voor extra inkomsten
Hoe zorg je voor flexibiliteit tussen de verschillende Nationale Prestatieafspraken onderling? Prognoses komen blijkens de Staat van de corporatiesector 2023 te vaak niet uit. Tegenvallers bij sommige opgaven die tot versnelling leiden bij andere opgaven
Hoe zorg je voor optimale lokale samenwerking rondom de verduurzamingsopgave? Hoe kan lokale samenwerking tot meer resultaat rondom de verduurzamingsopgave leiden? De betekenis van de IBW en de lokale prestatieafspraken
n.t.b.
