Met zo’n 2.600 woningen valt Woningstichting Leusden in de categorie kleintjes. Maar dat zegt niets over de slagkracht. Met Atriensis als vaste adviseur is een programma voor verduurzaming van ruim een derde deel van het bestaande woningbezit op poten gezet. Inmiddels nadert dat zijn voltooiing. Kenmerkend is het grote aantal eengezinswoningen uit de jaren zeventig en tachtig van de vorige eeuw met oudere bewoners. Met vaak de extra uitdaging van ‘aangebroken’ blokken ofwel ‘gespikkeld’ bezit. Vooral een thema bij verduurzaming van hellende daken. Willem van Tol van Woningstichting Leusden vormt met Lars Bouwman van Atriensis een ingespeeld team.
Een soepel ingespeeld team met ervaren rotten. Zo komen Willem van Tol van Woningstichting Leusden en Lars Bouwman van Atriensis tijdens het gesprek op deze zonnige augustusdag over. Willem van Tol legt uit: ‘Bij de start van dit grote programma koos ik bewust niet alleen voor een gedegen renovatiepartner, maar ook voor een ervaren adviseur voor langere termijn. Om stapsgewijs tot steeds betere resultaten te komen. Vanuit vertrouwen en continuïteit. Natuurlijk is er wel eens een wisseling van medewerkers, maar de basis blijft steeds overeind. In goede en slechte tijden houden wij elkaar vast.’
De verduurzaming van het programma van zo’n 750 woningen in amper zeven jaar vroeg ook om een voor Woningstichting Leusden andere aanpak dan voorheen. Met raamovereenkomsten en vaste partners. De corporatie levert geen half werk. Alle bouwdelen komen aan bod: isolatie van vloeren aan de onderkant, extra vulling van spouwmuren, compleet nieuwe beglazing en vervanging van de schuine daken. Allemaal spijtvrije maatregelen. Het niveau voldoet consequent aan de richtlijnen voor 2050. ‘Bewust is ervoor gekozen om minstens 70% vrijwillige deelname van de huurders per complex te krijgen. Daarna voert Woningstichting Leusden alle maatregelen overal uit en is dan inderdaad helemaal klaar voor 2050. Niets narooien de komende decennia’, zo vult Lars Bouwman aan.
‘Niet helemaal klaar natuurlijk’, onderbreekt Van Tol. ‘Uiteindelijk moet het aardgas er nog uit. Maar omdat de exacte techniek voor veel wijken nog niet vastligt, sorteren wij bewust niet voor met de woninginstallaties. De woningschil is hoe dan ook geschikt, ongeacht of er op termijn een warmtenet, elektrische warmtepomp of een hybride situatie met behoud van gas komt. Wel zijn zonnepanelen integraal onderdeel van onze voorstellen met financiële bijdrage van huurders. Lars heeft overal de minimale 70% vrijwillige deelname gehaald. Daardoor verschijnen overal zonnepanelen in het straatbeeld. Het loopt gelukkig nog steeds niet mis met de capaciteit van het elektriciteitsnetwerk.’
De aanpak komt degelijk maar ook wat paternalistisch over. Van Tol begrijpt die opmerking. ‘Klopt. Daar is wat ons betreft niets mis mee. Huurders zien altijd vooraf tegen vooral de overlast op. Je kunt zeggen dat wij ze een duwtje geven. Een huurder meldde me een keer bij oplevering dat hij het vooraf echt helemaal niet zag zitten. De hele zolder lag volgestouwd met in decennia opgespaarde huisraad. Maar hoe fijn vond hij het nu achteraf dat alle overtollige spullen afgevoerd zijn en de rest netjes geordend teruggelegd is. Als wij verklaren dat wij onze huurders helpen, dan doen wij dat ook echt.’
Elders branden veel corporaties hun vingers liever niet aan de 70% regel bij eengezinswoningen om huurders die niet instemmen tot deelname te dwingen. Zij verduurzamen bij planmatig onderhoud, bij mutaties of slaan weigeraars over. Wat is het tovermiddel in Leusden? Lars Bouwman: ‘Helaas, dat bestaat niet. Zeggen wat je doet en doen wat je zegt. Wij zetten een tent in de straat zelf op en nodigen bewoners daar uit. Praktisch iedereen komt. En daarna keukentafelgesprekken. Ieder huishouden is toch uniek. Leusden is een klein dorp. Huurders die ik benader hoorden al hele verhalen van kennissen die in eerder verduurzaamde huurwoningen wonen. Vaak heeft dat een positief effect op nieuw aan te pakken complexen. Maar soms juist niet. Iedere huurder heeft een eigen perceptie van het proces en dat wijkt wel eens volstrekt van de werkelijkheid af.’
Rijdend door Leusden valt meteen op dat het vaak om gespikkeld bezit gaat. De onderbrekingen van de uniformiteit springen in het oog. Bij al verduurzaamde blokken zijn particulieren er meteen uit te pikken door de niet verhoogde dakvlakken vanwege het dikke isolatiepakket op huurwoningen. Lars Bouwman: ‘Vanaf start wordt geprobeerd de particulieren te betrekken, maar de kosten van zo’n dakrenovatie blijven een obstakel. Ik benader hen wel regelmatig om vleermuizenkastjes aan hun woning op te laten hangen. Nieuw onderdak voor de vleermuizen die dat bij corporatiewoningen verliezen.’ Toch keert het tij geleidelijk volgens Willem van Tol. ‘Het aantal particulieren dat meteen door onze aannemer ook hun dak laat aanpakken stijgt snel. Het grootste voordeel gaan wij bij onze koopgarantwoningen boeken. Hier hebben wij het voor elkaar dat Woningstichting Leusden de daken bekostigt en dat bedrag verrekent bij terugkoop van die particulieren.’
Als directeur van Atriensis wijken heeft Maria Scholten zichzelf in korte tijd wegwijs gemaakt in de wereld van de warmtetransitie. Processen in de warmtetransitie kennen vele belanghouders, zijn complex en vaak zijn er in één wijk meerdere woningcorporaties actief. Maria vindt het belangrijk om woningcorporaties onderling te verbinden en te zorgen voor gezamenlijke standpunten, zodat zij samen sterk staan. Hiervoor zijn onderling vertrouwen en het gezamenlijk opbouwen en delen van kennis een belangrijke basis. Vervolgens is ook het verbinden van de woningcorporaties met de overige belanghouders zoals gemeenten, netbeheerders en warmtebedrijven essentieel. Maria draagt haar praktijkervaring, kennis en enthousiasme over de warmtetransitie met veel plezier, energie en een frisse blik over.
Maria Scholten: ‘Het realiseren van betaalbare en comfortabele aardgasvrije woningen voor woningcorporaties en huurders is een prachtige uitdaging om aan te werken. Voldoende kennis bij de verschillende stakeholders is hiervoor een belangrijke basis. Daarom vind ik het heel belangrijk om mijn kennis in dit domein op een inspirerende manier te delen.’
Met een achtergrond als architect zoekt Dave van der Helm, in zijn rol als directeur van Atriensis data, altijd op creatieve wijze naar oplossingen voor verschillende vraagstukken in de sociale woningbouw. Met zijn brede ervaring op het gebied van energielabels en aanverwante aspecten rondom energieprestatie begrijpt Dave de uitdagingen én kansen voor woningcorporaties op dit vlak als geen ander. Hij heeft het energielabel zien transformeren van verplichting naar versneller van innovatie en verduurzaming. Dave is een groot voorstander van samenwerking om gezamenlijk tot slimmere oplossingen te komen. Juist op het gebied van vastgoeddata waar de basis ligt voor verduurzaming. De laatste jaren richt Dave zich in het bijzonder op de digitalisering van vastgoeddata en deelt graag zijn inzichten en ervaringen op dit gebied.
‘De sociale huursector is van onschatbare waarde voor onze samenleving. Maatschappelijke impact en verduurzaming komen hier samen. Ik vind het belangrijk om mijn kennis over energielabels, vastgoeddata en digitalisering actief te delen, zodat we met elkaar tot betere en slimmere oplossingen komen. Door inzichten uit de praktijk te koppelen aan data kunnen we als sector echt versnellen – en daar graag ik graag mijn steentje aan bij.’
Met passie voor volkshuisvesting, energieprestatie en energietransitie werkt Arjan van Helvoort al meer dan een decennium bij Atriensis aan comfortabele, kwalitatieve en betaalbare huurwoningen. Als partner van woningcorporaties, met ketenpartners, voor huurders. Met een integrale visie op duurzaamheid en oog voor alle verschillende belangen. Ambitie, praktische uitvoerbaarheid en betaalbaarheid staan voorop in zijn projecten. Resultaatgericht en pragmatisch. De expertise van Arjan ligt in het verbinden van technische kennis met strategische inzichten, waardoor complexe projecten soepel en succesvol worden uitgevoerd.
Arjan van Helvoort: ‘De opgave is immens en wordt steeds complexer. De uitdaging is vraagstukken en oplossingen eenvoudig te houden. Werken aan en vanuit een gezamenlijk belang en doel. Het welzijn van de huurder voorop. Atriensis helpt opdrachtgevers in het maken van de juiste afwegingen en verbindt ze met partijen uit ons netwerk als dat nodig is. Hierin deel ik graag mijn kennis en expertise. Samen kunnen we de energietransitie versnellen en een duurzame toekomst creëren.'
Al bijna dertig jaar werkt Hella Maessen met passie aan duurzaam en gezond wonen binnen de sociale huursector. Door haar grote betrokkenheid en haar actuele kennis van ontwikkelingen in de sector helpt zij corporaties om goed voorbereid te zijn op de warmtetransitie en andere verduurzamingsopgaven. De warmtetransitie is een enorme uitdaging voor corporaties. Die uitdaging aangaan vraagt om kennis bij corporaties en alle ketenpartners. Met haar kritische blik, heldere uitleg en enthousiasme draagt Hella haar kennis graag over.
Hella Maessen: ‘In Nederland hebben we een mooie sociale huursector. Daar moeten we trots en zuinig op zijn. Ik werk daar graag aan mee. Door actuele kennis te delen en duidelijk over te brengen, kunnen we echte stappen zetten in de verduurzaming. Samen zorgen we dat ook in de toekomst iedereen betaalbaar en goed kan wonen.’
Dyon Noy is al ruim veertig jaar actief binnen de sociale huursector. Als oprichter van Atriensis en met zijn jarenlange ervaring in de sector kent hij de wereld van woningcorporaties als geen ander. Zelf is hij groot voorstander van het delen van kennis om daar samen van te leren. De laatste jaren houdt Dyon zich vooral bezig met advisering over het aardgasvrij maken van hele wijken en buurten. De kennis en praktijkervaringen die hij hierbij heeft opgedaan, brengt hij graag met passie en enthousiasme over.
Dyon Noy: ‘Werken in de sociale huursector is en blijft het mooiste wat er is. Comfortabele en betaalbare woningen realiseren voor huurders. Echter, lopen woningcorporaties en ketenpartners tegen ontzettend veel uitdagingen aan. Vanuit Atriensis delen wij graag onze kennis en expertise om die uitdagingen aan te gaan en te werken aan oplossingen.’
Tijdens de inspirerende en interactieve kennisbijeenkomst op donderdag 28 maart 2024 van 15.00 tot 17.00 uur staat de enorme uitdaging op financieel vlak centraal. Hierbij komen verschillende invalshoeken aan bod. Zo belicht Reynt Sluis, coördinerend specialistisch adviseur, het perspectief van de Autoriteit woningcorporaties: de toezichthouder van de sector. Diana de Koning, MT-lid bij het WSW, gaat op de uitdagingen van de sector in vanuit het perspectief van de ‘borger’ van de corporatiefinanciering. Victor Burger, partner bij sectorspecialist Finance Ideas, deelt zijn uitgesproken opvattingen over de opgaven van corporaties versus de financiële polsstok. Alle inleiders gaan afzonderlijk, met elkaar en ook met de deelnemers op een drietal vragen in:
Hoe zorg je voor een duurzaam prestatiemodel voor de verduurzamingsopgave? Kosten zijn fors gestegen, veel verduurzamingsmaatregelen leiden tot extra exploitatielasten en er zijn praktisch geen mogelijkheden voor extra inkomsten
Hoe zorg je voor flexibiliteit tussen de verschillende Nationale Prestatieafspraken onderling? Prognoses komen blijkens de Staat van de corporatiesector 2023 te vaak niet uit. Tegenvallers bij sommige opgaven die tot versnelling leiden bij andere opgaven
Hoe zorg je voor optimale lokale samenwerking rondom de verduurzamingsopgave? Hoe kan lokale samenwerking tot meer resultaat rondom de verduurzamingsopgave leiden? De betekenis van de IBW en de lokale prestatieafspraken
n.t.b.
