Wonen Limburg wil haar bezit graag energiebesparend renoveren. Bij de verzorgingsflat aan het Oranjeplein in Weert deed de gelegenheid zich voor toen de verwarmingsketel aan vervanging toe was. Het hele project is voorbereid door Atriensis. Ook verzorgde Atriensis de directievoering. Vanwege de optimale samenwerking tussen opdrachtgever, bewoners en uitvoerende partijen behoort het project tot de drie genomineerden voor de VSK-award. De beslissing valt op 6 februari 2012.

De bewoners van de 90 appartementen -gemiddelde leeftijd 87 jaar- zitten er graag warmpjes bij. ‘Maar met de gebrekkige isolatie en oude installaties rezen de servicekosten de pan uit,’ zegt Wim Weijmansvan Wonen Limburg. Dus besloot men eind januari 2011 tot de renovatie; eind december moest alles klaar zijn. Meteen werd adviesbureau Atriensis gevraagd om ondersteuning en een maatwerkadvies voor energiebesparing.

Atriensis adviseerde een nieuw collectief systeem: dat is duurzamer. ‘Als het gas ooit op is, kun je makkelijker omschakelen op een andere brandstof,’ stelt Hella Maessen van Atriensis. ‘Verder kun je dan veel makkelijker dingen als zonnecollectoren toepassen. En de bewoners hebben relatief weinig last van de werkzaamheden.’

Aanbesteding

Vervolgens waren er acht weken om de stukken voor te bereiden, installatietechnisch en bouwkundig aan te besteden, en de bewoners te overtuigen. Atriensis formeerde een communicatieteam voor de bewoners en een technisch team richting de aannemers. Een aantal bedrijven mocht in een presentatie hun aanpak laten zien. ‘De top van de regionale bedrijven waar onze kantoren al zaken mee doen, plus één vreemde eend in de bijt,’ beschrijft Weijmansde selectie.

De winnende installateur werd het Brabantse Kemkens Gasservice BV, een bedrijf met zo’n 400 medewerkers. ‘Wij hebben veel ervaring met dit soort complexen en installaties,’ zegt vestigingsleider Philip Faber. ‘Bovendien lag hier veel nadruk op de communicatie met bewoners en daar zijn we sterk in.’ Extra plus was dat Kemkens voor Wonen Weert al het onderhoud van de cv-installaties verzorgt. ‘Dus als ze shit zouden bouwen, zouden ze ’t zelf mogen onderhouden,’ zegt Weijmanslachend.

Nevenaannemer

Het bouwkundige deel ging naar Haegens Bouw uit Horst. Het ging dan vooral om buitenschil-isolatie en kierdichting. Gelukkig was er tussen installateur en aannemer een goede klik: zo konden ze werkzaamheden goed op elkaar afstemmen en wisselden ze soepel bewonersinformatie met elkaar uit. Dat had veel te maken met de opzet van het project, denkt Twan van Grinsven, manager utiliteit bij Kemkens. ‘We zijn graag nevenaannemer. In de rol van onderaannemer worden we weerbarstig. We willen dat iedereen z’n ei kwijt kan en dat de bewoners tevreden zijn.’

Intussen ging het communicatieteam aan de slag. Met individuele informatiepakketten, collectieve bijeenkomsten en gesprekken in een modelwoning kreeg het team binnen acht weken 83% van de bewoners achter de renovatie. Er werd een energiecommissie geformeerd, met daarin ook bewoners. ‘Die commissie kon richting bewoners uitleg geven en omgekeerd input geven in de vergaderingen van het bouwteam,’ zegt Weijmans. Ook beoordeelde de commissiemede de presentaties van installateurs en aannemers. ‘De commissiegaf aan de bewoners door dat het allemaal best ingewikkeld was,’ zegt Maessen (Atriensis). ‘De commissiewerd een soort ambassadeur van het bouwteam.’

Om ‘galerijpraat’ te voorkomen zaten de twee projectleiders en Wonen Limburgelke ochtend tussen negen en tien in de modelwoning, waar de bewoners ze konden aanspreken met vragen en opmerkingen. In de modelwoning was ook voor elke woning een dossier aanwezig met aandachtspunten rond bijvoorbeeld verzorging en rustmomenten van de bewoner.

Afstemming

Na de afronding van de aanbestedingen volgde de afstemming van planningen en doorlooptijden. Installateur Kemkens ging vier weken eerder van start dan aannemer Haegens, vanaf week 30. Voor het vervangen van de verwarming werd de vakantieperiode gebruikt. ‘Op 15 september moesten de bewoners weer warmte hebben; dat werd een week eerder dan gepland,’ meldt Van Grinsven trots.

Alle bouwkundige werkzaamheden, zoals het boren van leidingdoorvoeren, liepen via Kemkens. Van week 30 t/m 45 was hun hoofdmonteur continu op het project, met permanent zes eigen mensen, één externe boorder en later nog een bouwkundig aannemer. Van Grinsven: ‘De hoofdmonteur heeft eigenlijk alleen aan bewoners verteld wat ze installateurs kwamen doen en wanneer. Vervolgens heeft hij een kwaliteitscontrole en een extra controle achteraf gedaan.’

Zonnecollectoren

Op het dak verschenen voor de warmwatervoorziening 16 Nefit zonnecollectoren, met daarachter vier buffervaten van elk 750 liter. De vaten staan in een cascade opstelling: als één vat een temperatuur van 90 graden heeft bereikt, gaat hij het volgende vat helpen opwarmen. Achter de buffer hangt weer een Nefit TopLine HR 70 hr-ketel (70Kw)cv-ketel als booster voor piekmomenten. ‘Er moet altijd 1500 liter water op temperatuur zijn,’ legt Jurgen Megens van Buderus uit. ‘Dat kan met die ene ketel.’

De warmwaterinstallatie heeft een recirculatieleiding van Viga voor de verticale stijgleidingen. Het gaat hier om een ‘in line systeem’. De uitdaging daarbij is dat de leidingen loodrecht boven elkaar moeten lopen, stelt Faber. ‘Er mag geen knik in zitten.’ Vanuit het ketelhuis op het dak lopen de leidingen verticaal naar beneden. In het stijgende gedeelte zit een L-vormige aftakking naar de woningen. De warmwaterleidingen werden allemaal met 3 cm materiaal geïsoleerd. De zogenoemde ‘warmteleidingnetverliesrekening’ – leuk woord voor scrabble – liet zien dat het water tussen installatie en kraan slechts 3 graden afkoelt.

De woningen kregen waterbesparende perlators en een waterbesparende douchekop, en als optie een thermostaatkraan. Die werden allemaal begrensd op 8 l/min. Verder kregen allewoningen een heetwaterbeveiliging.

Gasabsorptie

Voor de cv staan er vier  grote Nefit Topline ketels van 100 kW in een cascadeopstelling, plus vijf Buderusgasabsorptie warmtepompen van elk 35 kW. De pompen – in de derde cascade binnen dit project – zijn gekoppeld aan een buffervat van 1000 liter. Vandaar loopt het warme water de installatie in, eventueel via de bijstokende ketels. ‘De warmtepompen moeten zoveel mogelijk uren draaien,’ zegt Van Grinsven. ‘Pas als de temperatuur te laag wordt gaan de ketels boosten.’

Als we in het ketelhuis staan, blijkt dat perfect te werken. Het is buiten 11 graden, maar de ketels staan stand-by en de warmtepompen kunnen het alleen af. ‘Het isoleren van de schil draagt heel veel bij aan de gevraagde aanvoertemperatuur,’ stelt Jurgen Megens van Buderus. ‘En individuele bemetering heeft ook resultaat.’ Op alle radiatoren verschenen namelijk Ista radiatormeters, die via bluetooth gekoppeld zijn aan een centraal systeem. Van Grinsven signaleert dat de radiatoren in de woningen niet meer zo warm worden als vroeger. ‘Maar het comfortgevoel is hetzelfde.’

Ventilatie

De ventilatie van de woningen wordt verzorgd door vraaggestuurde Stork MX-ventilatoren, die de onderdruk in de ventilatieschacht constant houden. Lucht stroomt de woningen in via nieuwe zelfregelende Ducoline ZRroosters.

Uiteindelijk sprongen alle woningen met label E naar label B, en alle woningen met label F naar label C. Investering: zo’n 1 miljoen euro. ‘Als de heren me tenminste niet gaan verrassen met veel meerwerk,’ grapt Weijmans. Hij verwacht dat alleen al door de individuele meters het warmteverbruik met 30% zal afnemen. Voorlopig gaat de corporatie maandelijks het warmte- en warmwaterverbruik meten.

Nazorg

‘We rijden niet met piepende banden weg,’ zegt Van Grinsven. ‘Na oplevering komt de fysieke nazorg, maar ook de monitoring. We zorgen dat deze installatie efficiënt blijft draaien, dat hoort bij dit project.’ Hij schat in dat de onderhoudskosten per saldo niet toenemen door alle nieuwe technieken. ‘Maar per saldo moeten we wél meer nalopen.’ Gelukkig voor Van Grinsven vult Sipke Smit Sibbinga (Nefit) aan: ‘Daar bemoeien wij ons ook mee.’

Tekst: Groenvoer Journalistiek & Communicatie, Jaap Rodenburg